Boetetoemetingsbeleid AFM 2026

Contents

Beleidsregel van de Autoriteit Financiële Markten (AFM) betreffende het vaststellen van de hoogte van bestuurlijke boetesDit is een beleidsregel als bedoeld in artikel 1:3, vierde lid, van de Algemene wet bestuursrecht (Awb). De bevoegdheid van de AFM tot het vaststellen van deze beleidsregel is gebaseerd op artikel 4:81, eerste lid, Awb.

Artikel 1– Definities#

In dit beleid wordt verstaan onder:

a.beleidsmatig basisbedrag: het basisbedrag van de boete dat de AFM kan vaststellen bij het opleggen van een omzetgerelateerde boete;

b.boetetoemetingsbeleid: het Boetetoemetingsbeleid AFM 2026;

c.omzetgerelateerde boete: boete van ten hoogste een bij wet vastgesteld percentage van de netto-omzet van de te beboeten onderneming in het boekjaar voorafgaand aan het boetebesluit;

d.recidive: de omstandigheid dat ten tijde van het plegen van de overtreding nog geen vijf jaren zijn verstreken sinds het opleggen van een bestuurlijke boete aan de overtreder ter zake van eenzelfde overtreding;

e.verkregen voordeel: de inkomsten die de overtreder door de overtreding heeft verkregen minus gemaakte kosten die in directe relatie staan tot de overtreding, alsook door de overtreding vermeden verliezen of voorkomen kosten, alles in beginsel voor belastingen;

f.voordeelgerelateerde boete: boete van ten hoogste een bij wet vastgesteld aantal maal het bedrag van het voordeel dat de overtreder door de overtreding heeft verkregen;

g.wettelijk basisbedrag: het wettelijk vastgestelde basisbedrag van de boete, in de categorie 1, 2 of 3.

Artikel 2– Reikwijdte boetetoemetingsbeleid#

2.1 Reikwijdte algemeenHet boetetoemetingsbeleid is van toepassing op bestuurlijke boetes die worden opgelegd wegens overtredingen van bepalingen die zijn genoemd in:2.2 Specifiek beleid voor deelonderwerpen

•paragraaf 2 van het Besluit bestuurlijke boetes financiële sector (Bbbfs);

•hoofdstuk 10 van het Besluit uitvoering Pensioenwet en Wet verplichte beroepspensioenregeling (Besluit Pw en Wvb);

•onderdeel b van de bijlage bij de Wet handhaving consumentenbescherming (Whc);^note en

•de bijlagen als bedoeld in artikel 3 van het Besluit EU-verordeningen Wft.

Dit algemene boetetoemetingsbeleid is niet van toepassing voor zover voor bepaalde (soorten) overtredingen een specifiek beleid is vastgesteld.

Artikel 3– Inleiding boetehoogtes, wettelijke boeteregimes#

In dit boetetoemetingsbeleid worden de volgende drie wettelijk vastgelegde boeteregimes onderscheiden:

1.het regime van de boete gebaseerd op een wettelijk basisbedrag;

2.het regime van de omzetgerelateerde boete; en

3.het regime van de voordeelgerelateerde boete.

Het beleid ten aanzien van elk van deze regimes wordt hieronder uiteengezet.

Artikel 4– Boete vanuit wettelijk basisbedrag; stappenplan#

4.1 InleidingOvertredingen waarvoor wettelijke basisbedragen gelden, zijn door de wetgever ingedeeld in drie categorieën. Voor overtredingen van categorie 1 (de laagste) geldt in beginsel een vast bedrag. Voor de categorieën 2 en 3 geldt een flexibele boetesystematiek. Het stappenplan dat hieronder wordt uiteengezet, geldt voor boetes van de categorieën 2 en 3. Voor boetes van categorie 1 gelden uitsluitend de stappen 3 (recidive), 6 (evenredigheid) en 7 (draagkracht).De AFM beschouwt het wettelijke basisbedrag als een globaal uitgangspunt voor de berekening van de boete. Omdat i) de basisbedragen die staan op overtredingen van de afzonderlijke wetsartikelen ver uiteenlopen en ii) in de praktijk overtredingen zich in veel verschillende vormen en onder veel verschillende omstandigheden voordoen, zal de AFM zo nodig (vergaand) afwijken van het basisbedrag. In het bijzonder de ernst van de overtreding kan aanleiding zijn voor een aanzienlijke verhoging of verlaging.4.2 Stappenplan: van wettelijk basisbedrag naar boetebedragStap 1 – Ernst en duur overtredingIn de regelgeving is vastgesteld dat het basisbedrag kan worden verhoogd of verlaagd met maximaal 50% op grond van de ernst en/of duur van de overtreding. De AFM past een eventuele verhoging of verlaging toe in stappen van 25%. De opties zijn dus: plus of minus 25% dan wel 50%.Bij het vaststellen van een eventuele verhoging of verlaging houdt de AFM rekening met de omstandigheden die zijn genoemd in artikel 1b, onder a tot en met d, van het Bbbfs. Voor zover van toepassing en van belang, kan de AFM meer specifiek rekening houden met de volgende omstandigheden:Combinatie met stap 2Stap 2 – Mate van verwijtbaarheidCombinatie met stap 1Stap 3 – RecidiveStap 4 – Omvang onderneming of vermogen natuurlijk persoonOndernemingen: omvangtabelNatuurlijke personen: vermogenstabelStap 5 – Voordeel als ondergrensStap 6 – PassendheidstoetsStap 7 – Draagkracht

•de mate waarin de norm is geschonden;

•de mate waarin door de overtreding de stabiliteit en/of integriteit van de onderneming van de overtreder in het geding is gekomen;

•de mate waarin de overtreding heeft geleid tot van marktverstoring (zoals concurrentievervalsing, aantasting level playing field, verstoring handel op kapitaalmarkten of geschaad vertrouwen in de markt).

•eerder door de overtreder begane overtredingen van normen van gelijke of vergelijkbare strekking;^note

•de mate waarin de overtreder geacht moet worden op de hoogte te zijn geweest van de invulling van de norm door de AFM (bijvoorbeeld door verstrekte guidance, een eerder gegeven waarschuwing of gepubliceerde sancties jegens derde partijen);

•de mate waarin de overtreding voortvloeit uit of inherent is aan een vaste werkwijze of het bedrijfsmodel van de overtreder;

•de mate waarin de bedrijfscultuur heeft bijgedragen aan de overtreding; en

•de mate waarin de overtreding opzettelijk is begaan (voorbeeldvragen: heeft de overtreding zich voorgedaan ondanks serieuze inspanningen om deze te voorkomen, is bewust het risico genomen dat de overtreding zich zou voordoen, of is de overtreding willens en wetens begaan).

1)Opstelling van de overtrederIn veel zaken kan van belang zijn op welke wijze de overtreder zich opstelt. In dit verband houdt de AFM rekening met:

a.de mate waarin de overtreder meewerkt bij het vaststellen van de overtreding; en

b.maatregelen die de overtreder na de overtreding heeft genomen om herhaling van de overtreding te voorkomen.^note

•Heeft de overtreder, voordat hij bekend was met een onderzoek door de AFM, uit eigen beweging concrete en specifieke maatregelen getroffen ter beëindiging van de overtreding?

•Heeft de overtreder uit eigen beweging en onverplicht de overtreding aan de AFM gemeld?

•Heeft de overtreder meegewerkt aan het onderzoek, niet alleen door vragen te beantwoorden, maar ook door zelf de overtreding, inclusief oorzaken en gevolgen daarvan, adequaat te analyseren en de uitkomsten daarvan met de AFM te delen?

•Heeft de overtreder uit eigen beweging de gevolgen van de overtreding zo veel en zo snel mogelijk ongedaan gemaakt? Heeft hij bijvoorbeeld betrokkenen uit eigen beweging ingelicht over de overtreding en zo nodig schadeloos gesteld?

Meer specifiek spelen voor de AFM – voor zover van toepassing en van belang – de volgende vragen een rol:

2)Cumulatie van boetesAls sprake is van met elkaar samenhangende overtredingen waarvoor twee of meer afzonderlijke boetes worden opgelegd, beoordeelt de AFM of het totale bedrag aan boetes gelet op het geheel aan samenhangende gedragingen passend en geboden is. Is dit niet het geval, dan verlaagt de AFM één of meer van deze boetes.Indien een enig of grootaandeelhouder als feitelijk leidinggever wordt beboet naast de onderneming zelf, kan de feitelijk leidinggever door het totaal aan boetes mogelijk onevenredig in zijn vermogen worden geraakt. In dat geval zal in beginsel uitsluitend de boete voor de feitelijk leidinggever worden verlaagd.

3)Overtreding binnen groep met geconsolideerde jaarrekeningIn stap 4 is bepaald dat, indien de overtreder onderdeel uitmaakt van een groep met een geconsolideerde jaarrekening, de omvang van de onderneming wordt bepaald aan de hand van de totaalbedragen uit de geconsolideerde jaarrekening van de uiteindelijke moederonderneming. Indien de overtreding echter slechts betrekking heeft op een ondergeschikt, gering onderdeel van de totale activiteiten van de groep, kan de AFM op grond van evenredigheid overgaan tot een verlaging van dit in stap 4 vastgestelde bedrag.

4)Evenredigheid algemeenTot slot kan de AFM de boete (verder) verlagen op grond van de evenredigheid in het algemeen. Hierbij gaat het erom te komen tot een boete die onder de streep passend en geboden is, gelet op alle omstandigheden van het geval.Redenen voor een verlaging op grond van evenredigheid in het algemeen zijn te verdelen in drie categorieën:

a.Er kunnen omstandigheden zijn die in de voorgaande stappen niet zijn betrokken, maar wel een rol spelen bij het vaststellen van de hoogte van de boete. Enkele voorbeelden: i) de overtreder is voor het onderliggende feitencomplex al op andere wijze gesanctioneerd, ii) gelet op vergelijkbare gevallen is het boetebedrag nog onevenredig hoog, of iii) er is sprake van lang tijdsverloop dat niet aan de overtreder is toe te rekenen. Of in het concrete geval omstandigheden als deze aanleiding zijn voor een verlaging, is casuïstisch.

b.De ernst/duur van de overtreding of de mate van verwijtbaarheid kunnen aanleiding zijn voor een verdere verlaging van de boete dan de maximumverlaging met 50% in de stappen 1 en 2. Vooral de ernst van de overtreding zou hiervoor reden kunnen zijn. Het criterium is nu of het boetebedrag, na alle voorgaande stappen, nog onevenredig hoog is, in het licht van de ernst/duur van de overtreding of de mate van verwijtbaarheid. Deze verlaging komt uitsluitend in beeld als in stap 1 of 2 de boete al met het maximum van 50% is verlaagd.

c.Er kunnen nog overige omstandigheden zijn die aanleiding geven om de boete verlagen, om te komen tot een bedrag dat passend en geboden is (restcategorie).

•Het bedrag van het door de overtreding behaalde voordeel (zie stap 5) overstijgt de draagkracht van de onderneming dan wel natuurlijke persoon. Uitgangspunt blijft dat het bedrag van het voordeel geldt als het minimale boetebedrag.

•De overtreding is dermate ernstig en/of verwijtbaar dat een boete onder een bepaald bedrag geen passende reactie meer zou opleveren.

•De onderneming dan wel natuurlijke persoon heeft in de periode tussen de overtreding en boeteoplegging onverplicht gelden uitgekeerd (zoals dividenden of schenkingen). Met een gebrek aan draagkracht dat daardoor is ontstaan, wordt geen rekening gehouden.

In gevallen waarin de ernst en duur van de overtreding (stap 1) en de mate van verwijtbaarheid (stap 2) sterke overlap vertonen, kan de AFM ervoor kiezen om beide stappen gezamenlijk te nemen en op basis daarvan het basisbedrag te verhogen of te verlagen in stappen van 25%.In de regelgeving is vastgesteld dat het basisbedrag kan worden verhoogd of verlaagd met maximaal 50% op grond van de mate waarin de overtreding de overtreder is te verwijten. De AFM past een eventuele verhoging of verlaging toe in stappen van 25%. De opties zijn dus: plus of minus 25% dan wel 50%.Bij het vaststellen van een eventuele verhoging of verlaging houdt de AFM rekening met de omstandigheden die zijn genoemd in artikel 1b, onder e en f, van het Bbbfs. Voor zover van toepassing en van belang, kan de AFM meer specifiek rekening houden met de volgende omstandigheden:In gevallen waarin de ernst en duur van de overtreding (stap 1) en de mate van verwijtbaarheid (stap 2) sterke overlap vertonen, kan de AFM ervoor kiezen om beide stappen gezamenlijk te nemen en op basis daarvan het basisbedrag te verhogen of te verlagen in stappen van 25%.In de regelgeving is de verplichting opgenomen om het bedrag van de boete, na toepassing van de stappen 1 en 2, te verdubbelen ‘indien tijdens het plegen van de overtreding nog geen vijf jaren zijn verlopen sinds het opleggen van een bestuurlijke boete aan de overtreder ter zake van eenzelfde overtreding’. In voorkomend geval wordt deze verdubbeling toegepast.Bij het bepalen van de hoogte van de boete houdt de AFM rekening met de omvang van de onderneming dan wel het vermogen van de natuurlijke persoon die wordt beboet. De AFM hanteert hierbij de volgende berekeningswijze.De AFM houdt rekening met de omvang van de onderneming, conform onderstaande omvangtabel. Het percentage uit de omvangtabel wordt toegepast op het bedrag dat is vastgesteld na het nemen van de stappen 1, 2 en 3.Het gaat om de omzet in het boekjaar voorafgaand aan het boetebesluit en het balanstotaal aan het eind van het boekjaar voorafgaand aan het boetebesluit. Mochten die cijfers nog niet bekend zijn, dan gaat de AFM uit van de gegevens van het daaraan voorafgaande boekjaar.Als de boete wordt opgelegd aan een onderneming die opgenomen is in een groep met een geconsolideerde jaarrekening, worden bij de berekening van de omvang de totaalbedragen gehanteerd uit de geconsolideerde jaarrekening van de uiteindelijke moederonderneming.1 De netto-jaaromzet als criterium ligt in de rede, omdat dit in lijn is met het regime van de omzetgerelateerde boete dat geldt voor grotere ondernemingen bij boetes van categorie 3. Daarnaast is het balanstotaal een indicatie voor de omvang van een onderneming, blijkens bijvoorbeeld de jaarverslaggevingsregels uit het BW (Boek 2, titel 9, afdeling 11).Leeswijzer: het criterium waarmee de onderneming in het hoogste percentage terecht komt, is doorslaggevend. De tabel wordt dus gevolgd van boven naar onder, totdat wordt voldaan aan één of beide criteria.Als de onderneming onvoldoende financiële gegevens aanlevert om de omzet en het balanstotaal te kunnen vaststellen, probeert de AFM hiervan een schatting te maken. Is ook een reële schatting niet mogelijk, dan wordt de onderneming ingedeeld in de hoogste categorie van de tabel.De AFM houdt rekening met het vermogen van de natuurlijke persoon, conform onderstaande tabel. Het percentage uit de tabel wordt toegepast op het bedrag dat is vastgesteld na het nemen van de stappen 1, 2 en 3.Het gaat om het vermogen aan het eind van het jaar voorafgaand aan het boetebesluit. Mocht dit nog niet bekend zijn, dan gaat de AFM uit van het vermogen aan het eind van het jaar daarvoor.Als de natuurlijke persoon onvoldoende financiële gegevens aanlevert om het vermogen te kunnen vaststellen, probeert de AFM hiervan een schatting te maken. Is ook een reële schatting niet mogelijk, dan wordt de persoon ingedeeld in de hoogste categorie van de tabel.Indien de AFM kan vaststellen of met enige mate van nauwkeurigheid kan schatten welk voordeel de overtreder door de overtreding heeft verkregen en het na stap 4 vastgestelde bedrag lager is dan het bedrag van het voordeel, verhoogt de AFM het boetebedrag tot ten minste het bedrag van het verkregen voordeel.Het op basis van de voorgaande stappen vastgestelde boetebedrag kan door de AFM worden verlaagd op grond van overige omstandigheden van het geval. Voor zover in de zaak van toepassing, gelden hierbij de volgende uitgangspunten:In gevallen waarin de omstandigheden genoemd onder 1 tot en met 4 samenhang vertonen, kan de AFM ervoor kiezen om de boete te verlagen met één percentage of één bedrag voor het geheel.Het bedrag van het door de overtreding behaalde voordeel (zie stap 5) blijft in beginsel het minimum van de bestuurlijke boete.Indien aannemelijk is dat het op grond van de vorige stappen vastgestelde boetebedrag de draagkracht van de te beboeten onderneming dan wel natuurlijke persoon overstijgt, gaat de AFM in beginsel over tot matiging van de boete tot een bedrag dat zij/hij redelijkerwijs geacht moet worden te kunnen voldoen, zo nodig met het aangaan van een betalingsregeling. Uitgangspunt hierbij is dat de beboete partij met een betalingsregeling van maximaal twee jaar de boete moet kunnen voldoen. Het is aan de onderneming dan wel de natuurlijke persoon om een beroep te doen op een beperkte draagkracht en daarbij inzicht te geven in haar/zijn financiële gegevens, aan de hand van volledige, actuele en verifieerbare stukken.^noteEr kunnen redenen zijn om in afwijking van het bovenstaande over te gaan tot het opleggen van een boete die de draagkracht te boven gaat. De AFM gaat niet over tot een (volledige) matiging van de boete op grond van draagkracht, in bijvoorbeeld de volgende gevallen:Het uitgangspunt dat de beboete partij met een betalingsregeling van maximaal twee jaar de boete moet kunnen voldoen, geldt in dergelijke gevallen niet.In beginsel matigt de AFM boetes van de categorieën 2 en 3 niet verder dan tot een bedrag van € 10.000 voor rechtspersonen en een bedrag van € 5.000 voor natuurlijke personen. Indien gelet op de specifieke omstandigheden van het geval een boete van dit beleidsmatige minimum nog onevenredig hoog zou zijn, gaat de AFM over tot verdergaande matiging.

Artikel 5– Omzetgerelateerde boete#

In een aantal toezichtwetten is bepaald dat het systeem van wettelijke basisbedragen niet geldt voor overtredingen van categorie 3 die zijn begaan door ondernemingen met een bepaalde minimum netto-jaaromzet. Voor die gevallen is in de wet uitsluitend een maximumboete vastgelegd, van een bepaald percentage van de netto-jaaromzet van de onderneming. Waar dit omzetgerelateerde boeteregime van toepassing is, geldt het volgende beleid.5.1 Uitgangspunt – toepassing wettelijk basisbedrag plus stappenplanBij het vaststellen van de omzetgerelateerde boete wordt beleidsmatig in beginsel de boete berekend op dezelfde wijze als beschreven in artikel 4. Vanuit het wettelijke basisbedrag, zoals dat geldt voor ‘kleinere ondernemingen’, wordt het stappenplan van artikel 4.2 doorlopen, waarbij in stap 4 altijd 100% van het boetebedrag wordt aangehouden.5.2 Zwaardere zakenDe AFM wijkt af van bovenstaand uitgangspunt indien toepassing hiervan in het concrete geval geen passende bestraffing zou toelaten, gelet op de ernst en/of duur van de overtreding, de mate van verwijtbaarheid en/of overige omstandigheden van het geval. Hierbij is te denken aan overtredingen die:5.3 Zwaarste zaken5.4 Overzicht

•de ordelijke en transparante marktprocessen, zuivere verhoudingen tussen marktpartijen of een zorgvuldige behandeling van cliënten direct bedreigen;

•grootschalig en structureel van karakter zijn;

•een directe aantasting zijn van de integriteit van de financiële sector; en/of

•leiden tot maatschappelijke onrust.

In deze gevallen hanteert de AFM een beleidsmatig basisbedrag ter hoogte van een aantal malen het wettelijke basisbedrag dat voor ‘kleinere ondernemingen’ op de overtreding staat. Dit conform het onderstaande schema:1 Het gaat om de netto-jaaromzet in het boekjaar voorafgaand aan het nemen van het boetebesluit, vgl. artikel 1:82, eerste lid, Wft.2 Ondernemingen met een relatief geringe omvang kunnen in deze eerste rij uitkomen op een bedrag dat het wettelijk maximum zou overstijgen. In die gevallen wordt het bedrag gesteld op dit wettelijk maximum.Vanuit dit beleidsmatige basisbedrag worden alleen de stappen 6 (passendheid/evenredigheid) en 7 (draagkracht) uit het stappenplan van artikel 4.2 doorlopen. Het bedrag uit het schema kan hiermee dus niet worden verhoogd, maar uitsluitend worden verlaagd.Als ook een boete vanuit de benadering als ‘zwaardere zaak’ geen passende bestraffing zou toelaten, stelt de AFM zonder berekening van enig basisbedrag de boete vast op een bedrag dat zij passend en geboden acht, tot ten hoogste het voor de overtreding geldende maximumbedrag.Schematisch laat het bovenstaande zich als volgt weergeven:

Artikel 6– Voordeelgerelateerde boete#

Het opleggen van een voordeelgerelateerde boete in plaats van een boete vanuit een wettelijk basisbedrag of een omzetgerelateerde boete, is in de wet opgenomen als een keuze. De AFM kiest beleidsmatig hiervoor:

a.indien het door de overtreding behaalde voordeel door de AFM kan worden vastgesteld of met enige mate van nauwkeurigheid kan worden geschat; en

b.gelet op de hoogte van dit voordeel een boete vanuit het wettelijke basisbedrag dan wel een omzetgerelateerde boete geen passende bestraffing zou toelaten.

Als is voldaan aan deze twee voorwaarden, stelt de AFM zonder toepassing van enig basisbedrag de boete vast op ten hoogste het wettelijk maximum dat geldt voor de voordeelgerelateerde boete (twee- of driemaal het door de overtreding behaalde voordeel).

Artikel 7– Afronding boetebedragen#

De berekende boetebedragen worden als volgt naar beneden afgerond:

•boetes tot € 50.000 op een veelvoud van € 500;

•boetes vanaf 50.000 tot € 2.500.000 op een veelvoud van € 1.000;

•boetes vanaf € 2.500.000 op een veelvoud van € 5.000.

Artikel 8– Vereenvoudigde afdoening#

Als een zaak wordt afgedaan conform de ‘Procedure vereenvoudigde afdoening boetezaken AFM en DNB’, wordt de verlaging op het boetebedrag van 15% toegepast op het bedrag dat is berekend conform de artikelen 4, 5 of 6, en is afgerond conform artikel 7. Het bedrag na de verlaging met 15% wordt eventueel ook naar beneden afgerond.

Artikel 9– Slotbepalingen#

9.1 Bekendmaking en inwerkingtredingHet Boetetoemetingsbeleid AFM 2026 wordt in de Staatscourant geplaatst en treedt in werking met ingang van 15 oktober 2026. Het Boetetoemetingsbeleid AFM 2021 wordt per deze datum ingetrokken.9.2 OvergangsregelingOp overtredingen ten aanzien waarvan een onderzoeksrapport is opgesteld en gedateerd voor 15 oktober 2026 blijft het Boetetoemetingsbeleid AFM 2021 van toepassing.

Dutch legislation is not protected by copyright (Auteurswet art. 11). Source: wetten.overheid.nl, Basiswettenbestand.